Silver Axe IX
De NOE was in 2024 opnieuw trotse deelnemer van de actie ‘Silver Axe’, die georganiseerd wordt door Europol. Silver Axe is gericht op de bestrijding van de handel in illegale pesticiden. De NOE neemt al deel aan deze internationale operatie sinds de start ervan in 2015. I.k.v. deze actie voert NOE invoer- en marktcontroles uit. De actie duurde 184 dagen.
Tal van gewasbeschermingsmiddelen en hun werkzame stoffen die worden gebruikt voor de vervaardiging van gewasbeschermingsmiddelen, komen uit derde landen. België, dat over een van de grootste internationale havens beschikt, is een punt van binnenkomst voor deze stoffen in de Europese Unie. Met het oog op de bescherming van de volksgezondheid, het leefmilieu en de gezondheid van planten en dieren, is het belangrijk om erop toe te zien dat de stoffen die op het Europese grondgebied worden gebruikt, voldoen aan de Europese regelgeving. De werkzame stoffen en gewasbeschermingsmiddelen in kwestie zijn relatief duur en de hoeveelheden gewasbeschermingsmiddelen die op het Europese grondgebied worden gebruikt, zijn zeer groot. Dit zet aan tot fraude op verschillende niveaus.
Sommige bedrijven komen zo bijvoorbeeld in de verleiding om illegaal hun eigen gewasbeschermingsmiddelen te maken en/of werkzame stoffen aan te kopen bij bedrijven die deze stoffen goedkoper aanbieden, maar die niet over een toelating beschikken om ze te verkopen in de EU. De controle van de zuiverheid van de werkzame stoffen, de samenstelling van de producten en het gebruik van veilige verpakkingsmaterialen is immers een dure aangelegenheid. Bedrijven die marktaandeel proberen af te snoepen van andere bedrijven zijn verplicht om op sommige van deze aspecten te bezuinigen om zo lagere prijzen dan de marktprijzen te kunnen aanbieden. Dit leidt tot een risico voor de volksgezondheid, het leefmilieu en de gezondheid van planten en dieren.
De NOE van het FAVV voerde, in samenwerking met de douane en de FOD Volksgezondheid verscherpte invoercontroles uit op het Europees grondgebied. NOE werkt hiervoor ook op internationaal niveau samen met hun partners om de oorsprong en eindbestemming van de gewasbeschermingsmiddelen te controleren. Naast gewasbeschermingsmiddelen en hun werkzame stoffen worden tijdens de invoercontroles ook andere producten, zoals bijvoorbeeld biociden, aangetroffen. Producten die niet onder de bevoegdheid van het FAVV vallen, worden doorgegeven aan de bevoegde instanties.
Er werden 173 invoerzendingen gecontroleerd, waarvan respectievelijk 32, 25 en 13
gewasbeschermingsmiddelen, biociden en werkzame stoffen. De NOE nam geen gewasbeschermingsmiddelen of werkzame stoffen in beslag. Er werden wel 11 niet-conformiteiten vastgesteld waaronder niet-toegelaten biociden (onderzoek FOD Volksgezondheid), niet-conforme etikettering/verpakking en vermoeden van namaakproducten (onderzoek OLAF).
Naast de invoercontroles voerde NOE ook verscherpte controles uit op gewasbeschermingsmiddelen die zich reeds op de Belgische markt bevonden. N.a.v. deze controles nam de NOE 9 ton illegale gewasbeschermingsmiddelen in beslag. Deze waren door een operator illegaal geproduceerd op het Belgische grondgebied en verkocht aan verschillende landbouwers. Het onderzoek is lopende en staat onder leiding van een onderzoeksrechter.
Empact OA 7.1 Phytosanitary
EMPACT is een actie georganiseerd door Europol. NOE nam in 2024 deel aan het onderdeel ‘7.1 PHYTOSANITARY’ van deze actie, hetgeen gericht is op de bestrijding van de handel in illegale pesticiden. Meer specifiek voerde NOE invoercontroles uit op pesticiden, in samenwerking met de douane en de FOD Volksgezondheid. De actie duurde 61 dagen.
Deze controles werden uitgevoerd naar analogie met de controles zoals tijdens Silver Axe (zie boven).
Er werden 62 invoerzendingen gecontroleerd, waarvan respectievelijk 18, 6 en 3 gewasbeschermingsmiddelen, biociden en werkzame stoffen. De NOE nam geen gewasbeschermingsmiddelen of werkzame stoffen in beslag.
Mestimport
MESTIMPORT is een actie gericht op de controle van de invoer van bemestingsproducten. Bovendien richt deze actie zich op het onderzoeken van mogelijke smokkel van illegale pesticiden die onder het mom van bemestingsproduct ingevoerd zouden worden. NOE voert deze invoercontroles uit in samenwerking met de douane.
De bemestingsproducten worden zowel gecontroleerd op hun identiteit als hun oorsprong en finale eindbestemming.
In 2024 controleerde de NOE 29 invoerzendingen en stelde één niet-conformiteit vast. Dit betrof het gebruik van een niet-geregistreerde opslagplaats van de invoerder voor de ingevoerde bemestingsproducten. Elke operator die in België bemestingsproducten stockeert moet deze opslagplaats namelijk bij het FAVV registreren.
Controle naar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
Gewasbeschermingsmiddelen in België zijn gereguleerd op basis van hun toelating. De modaliteiten m.b.t. het gebruik (bijvoorbeeld dosis, toepassingstechniek en de teelten waarop het gebruik is toegelaten) staan beschreven in hun toelating.
Het gebruik van illegale gewasbeschermingsmiddelen en het illegaal gebruik van toegelaten gewasbeschermingsmiddelen werd door NOE op verschillende manieren gecontroleerd in 2024.
- Monsternames uit de tank van spuittoestellen
NOE nam in 2024 in totaal 12 monsters uit de tank van spuittoestellen bij landbouwers. Deze monsters betreffen swabs (steriele compressen) die over een gestandaardiseerde oppervlakte aan de binnenkant van de tank van het spuittoestel werden genomen. Deze swabs werden vervolgens geanalyseerd via een multi-residu methode op de aanwezigheid van werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen. NOE stelde de aanwezigheid vast van verboden werkzame stoffen (Chloorprofam, fenamidone en ethoprophos) bij 4 van de 12 monsters. De aanwezigheid van verboden werkzame stoffen in het spuittoestel impliceert dat illegale pesticiden gebruikt zijn.
- Monsternames van planten(delen)
NOE nam in 2024 verschillende monsters van (delen van) planten op het veld en op de fruitveiling om de aanwezigheid van verboden werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen te onderzoeken. De aanwezigheid van verboden werkzame stoffen in/op de planten impliceert dat illegale pesticiden gebruikt zijn.
Meer specifiek nam de NOE monsters van perenbloesems, orchideeën, vlinderstruiken, bladeren van ajuinenplanten, bladeren van bonenplanten en appels. Hieronder een algemeen overzicht van de resultaten:
De perenbloesems werden specifiek geanalyseerd op de aanwezigheid van het antibiotica streptomycine. Dit antibioticum wordt gebruikt ter bestrijding van bacterievuur (Erwinia amylovora). Dit is echter strikt verboden. Streptomycine is een illegaal gewasbeschermingsmiddel. Het rondspuiten van streptomycine houdt bovendien ook risico’s is naar resistentievorming van bacteriën.
De orchideeën, vlinderstruiken, bladeren van ajuinenplanten, bladeren van bonenplanten en appels werden geanalyseerd d.m.v. een multi-residu methode op de aanwezigheid van werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen.
Op de orchideeën en vlinderstruiken werden (voor deze teelten) verboden werkzame stoffen teruggevonden.
Op de bladeren van ajuinen- en bonenplanten werd bentazone teruggevonden. NOE voerde deze monsternames uit i.k.v. de controle op de ultieme maatregelen tegen waterverontreiniging door bentazon. NOE stelde vast dat verschillende landbouwers nog steeds gewasbeschermingsmiddelen op basis van bentazone toepasten en de maatregelen dus niet naleefden, waardoor het grondwater mogelijks verder vervuild werd met bentazone.
De werkzame stof ethefon werd teruggevonden op appels. Ethefon is een illegaal gewasbeschermingsmiddel in België. NOE stelde echter vast dat het nog wordt gebruikt door appeltelers voor een mooie kleuring en gelijke afrijping van de appels (om de appel er zo mooi mogelijk te laten uitzien voor de verkoop).
Vaststellingen m.b.t. bovengenoemde niet-conformiteiten werden geverbaliseerd. Bovendien kregen verschillende overtreders, op basis van de processen-verbaal van de NOE, ook een waarschuwing van de FOD Volksgezondheid i.k.v. hun fytolicentie. Sommige dossiers werden vanwege de ernst van de inbreuk overgemaakt aan het parket. Verschillende onderzoeken zijn nog lopende.
Versterkte controle op de oorsprong van gewasbeschermingsmiddelen uit de parallelhandel
Parallelhandel, zoals beschreven in artikel 52 van de Europese Verordening (EC) Nr. 1107/2009, wordt aanzien als zijnde fraudegevoelig. Gewasbeschermingsmiddelen die in een EU-land correct zijn toegelaten kunnen namelijk onder het mom van parallelhandel hun weg vinden naar andere landen. Bovendien is de oorsprong van parallelproducten niet altijd duidelijk. Daarom voerde NOE in 2024 6 verscherpte controles uit op parallelproducten die zich op de Belgische markt bevonden. Meer specifiek werd de oorsprong van deze producten nagegaan via een verzoek aan het EU-land vanwaar de parallelproducten afkomstig waren. Na onderzoek waren alle 6 parallelproducten conform.
Versterkte controles op de uitvoer van boomstammen
NOE behandelde in 2024 zes dossiers rond de illegale uitvoer van boomstammen. Drie van deze dossiers gebeurden onder leiding van een onderzoeksrechter. De onderzoeken kaderen in de illegale uitvoer van boomstammen m.b.t. vervalste certificaten, overtredingen m.b.t. fumigaties en het met opzet aangeven van de foute boomsoort zodoende (fytosanitaire) verplichtingen te omzeilen. De frauduleuze handel in boomstammen is gericht op lucratief economisch winstbejag.
De uitvoer van boomstammen is strikt gereguleerd en er moet aan fytosanitaire eisen voldaan worden. Deze fytosanitaire eisen voorkomen dat schadelijke organismen (bijvoorbeeld insecten of schimmels) verspreid worden. Het verspreiden van schadelijke organismen kan zowel economisch als ecologisch nefaste gevolgen hebben voor de natuur en/of landbouw. Bovendien kan het ook druk zetten op politieke relaties tussen landen.
SHIELD V
SHIELD is een actie georganiseerd door Europol en is gericht op het bestrijden van de illegale handel in geneesmiddelen en voedingssupplementen. Ook in 2024 heeft NOE hieraan deelgenomen.
NOE controleerde tijdens de actiedagen, in samenwerking met de douane en het FAGG, voedingssupplementen in postpakketten. Bovendien voerde de NOE, in samenwerking met de politie, gerichte controles uit op illegale voedingssupplementen bij gekende verdachten.
Er werden in totaal 1.467 verpakkingen van illegale voedingssupplementen aangetroffen. De inbreuken betreffen inbreuken op de Novel Food-wetgeving, te hoge gehaltes van bepaalde ingrediënten en de aanwezigheid van verboden planten.
Bovendien werd er ook 51 kg aan voedingssupplementen gevonden waarin, na analyse, de medicijnen tadalafil en sildenafil (erectiestimulerende medicijnen) ontdekt werden. Meer specifiek betreft het de producten Royal Honey for him - Black Horse Vital Honey (20 kg) en Vitafer-L (31 kg). Deze stoffen stonden niet vermeld op het etiket van de producten.
Controles in seksshops
NOE organiseerde in 2024, in samenwerking met de politie en het FAGG, een controleactie bij 5 Belgische seksshops naar de aanwezigheid van illegale voedingssupplementen. Meer specifiek werd gezocht naar libido-verhogende supplementen, aangezien geweten is dat dergelijke producten dikwijls de medicijnen tadalafil en sildenafil (erectiestimulerende medicijnen) bevatten, zonder dat dit vermeld wordt op het etiket van de betreffende supplementen.
De NOE stelde de aanwezigheid van verschillende illegale voedingssupplementen vast, namelijk niet-genotificeerde voedingssupplementen, niet-conforme etikettering en de aanwezigheid van een verboden plant. De NOE liet ook 8 verschillende producten analyseren op de aanwezigheid van medicijnen. De analyseresultaten toonden de afwezigheid van medicijnen aan in deze voedingssupplementen.
Controle van voedingssupplementen
De NOE heeft haar strijd tegen fraude op het vlak van voedingssupplementen ook in 2024 voortgezet.
Hiervoor organiseerde de NOE specifieke controles i.k.v. de acties SHIELD en SEKS SHOPS (zie hierboven), controleerde het postpakketten en startte het onderzoeken op na het bekomen van informatie over illegale voedingssupplementen.
Deze onderzoeken hebben opnieuw de aanwezigheid van geneeskrachtige stoffen in tal van voedingssupplementen aan het licht gebracht. NOE heeft met name een grote verscheidenheid aan ‘libido-verhogende producten’ aangetroffen waaraan op illegale wijze sildenafil en tadalafil waren toegevoegd. Veel van de betreffende libido-verhogende producten worden voorgesteld als zijnde producten die enkel ingrediënten van natuurlijke oorsprong bevatten. In realiteit bevatten ze dus wel degelijk sildenafil en tadalafil.
NOE analyseerde in 2024 in totaal 28 voedingssupplementen op de aanwezigheid van medicijnen. In 14 van deze voedingssupplementen zijn medicijnen teruggevonden. Meer specifiek betrof het 10 voedingssupplementen met de medicijnen sildenafil en tadalafil en 4 voedingssupplementen met H4CBD et THCP.
NOE heeft uit 2024 nog 11 administratieve en 2 gerechtelijke dossiers omtrent ‘libido-verhogende producten’ lopende.
Het toevoegen van (geneeskrachtige, psychoactieve, …) stoffen die niet vermeld staan op het etiket van een product vormt een reëel risico voor de gezondheid van de consument. Ze kunnen namelijk giftig, carcinogeen en/of verslavend zijn.
Het te koop aanbieden van voedingssupplementen met verborgen medicijnen of andere stoffen moet beschouwd worden als een zware misdaad. Het is een lucratieve handel die enkel steunt op economisch winstbejag en speelt met de gezondheid van mensen.
Wees steeds attent en consumeer enkel voedingssupplementen die genotificeerd zijn door de FOD Volksgezondheid. Niet-genotificeerde voedingssupplementen bieden geen enkele garantie dat deze veilig zijn om te consumeren.