De bewaking van de plantengezondheid blijft een kernopdracht voor het FAVV. Dit is georganiseerd op basis van vooraf gedefinieerde programma’s die kaderen in een globaal sanitair beleid.
Deze bewaking laat toe op nationaal en internationaal vlak te garanderen dat onze planten en plantaardige producten aan de wettelijke voorschriften voldoen en is voor België ook belangrijk in het kader van de intracommunautaire handel en de uitvoer naar derde landen.
Toezicht op schadelijke organismen voor planten
Het FAVV voert jaarlijks analyses uit op planten, plantaardige producten, grond en andere materialen (houten verpakkingsmateriaal, paletten...) die drager kunnen zijn van plantenziekten en plagen. Meer informatie hierover kan u terugvinden op de pagina "Plantengezondheid".
De monsternemingen worden verricht bij invoer, bij producenten, in opslagplaatsen, in verzendingscentra, in openbaar groen en in bossen.
Het toezicht heeft als doel te waarborgen dat de in ons land geteelde planten en plantaardige producten voldoen aan de intracommunautaire plantengezondheidseisen, evenals uitbraken van quarantaineorganismen vroegtijdig op te sporen zodat ze kunnen worden uitgeroeid. Het laat eveneens toe op internationaal vlak te waarborgen dat onze planten en plantaardige producten aan de wettelijke vereisten voldoen. Een aanzienlijk aantal monsternemingen, in het bijzonder bij de teelt van aardappelpootgoed, wordt door het FAVV aan de gewesten gedelegeerd. Anderzijds voert het FAVV controles uit op RNQP (Regulated non-quarantine pests; NL: gereglementeerde niet-quarantaineorganismen) in opdracht van de gewesten in de productie van teeltmateriaal van niet-gecertificeerde fruitplanten, sierplanten en boomkwekerijgewassen en bij de invoer van teeltmateriaal van buiten de Europese Unie.
Plant Health 2024
Door de mondialisering van de handel is de kans op insleep van quarantaineorganismen sterk toegenomen. Onder meer door de klimaatverandering kunnen ze steeds beter in onze streken overleven, zich vestigen en grote economische en ecologische schade aanrichten. Het maakt van het bewaken van de plantengezondheid een uitdagende taak. Voortdurend duiken nieuwe gevaren op, maar eveneens bieden nieuwe wetenschappelijke kennis en technologische ontwikkelingen middelen of maatregelen om met bepaalde gevaren beter om te gaan.
Tijdens de jaarlijkse monitoring met feromoonvallen om exotische boorvliegen op te sporen werden in 2024 vier exemplaren van Bactrocera dorsalis (Oosterse fruitvlieg) gevangen. Genetische analyse van de in 2023 en 2024 gevangen insecten onderschrijven het vermoeden dat het gaat om onafhankelijke introducties en niet over een gevestigde populatie. Op het einde van deze monitoring werd ook een exemplaar van Dacus frontalis gevangen. Deze boorvlieg is inheems in het zuiden en oosten van het Afrikaanse continent en heeft zich recent verspreid naar mediterrane Noord-Afrikaanse landen. Ze veroorzaakt aanzienlijke schade op vruchten van de komkommerfamilie (o.a. pompoen, courgette, augurk, meloen, watermeloen,…). De kans dat deze soort zich in onze streken zou vestigen is wellicht groter dan voor de oosterse fruitvlieg Bactrocera dorsalis. Een situatie die de komende jaren nauwlettend opgevolgd zal worden.
Een ander markant feit in 2024 was het aantreffen van Curtobacterium flaccumfaciens pv. flaccumfaciens, een bacterie die peulgewassen aantast, in partijen bonenzaad afkomstig uit de Verenigde Staten. Naast deze vaststelling in het kader van ons controleprogramma, kregen we ook melding van de Nederlandse overheid dat besmette bonenzaadpartijen aan Belgische landbouwers werden geleverd die bonen telen voor de diepvriesindustrie, en was er een melding in het kader van een onderzoeksproject. Voor deze gevallen zijn passende maatregelen opgelegd, en eind 2024 is men het op EU-niveau eens geworden om strengere invoereisen aan te nemen.
Tenslotte werd in 2024 op EU-niveau beslist om de tijdelijke maatregelen ten aanzien van Tomato Brown Rugose Fruit Virus (Tobamovirus fructirugosum) op te heffen. Dit virus is zich ondanks de maatregelen blijven verspreiden en ondertussen zijn doeltreffende maatregelen beschikbaar om de aanwezigheid op plantgoed te voorkomen. Vanaf 1 januari 2025 is dit virus bijgevolg een gereguleerd niet-quarantaineorganisme. Hierdoor blijven er enkel nog vereisten van toepassing over de afwezigheid op zaden en groenteplantgoed van tomaat en paprika die in de handel worden gebracht.