De voedselveiligheidsbarometer is een instrument dat in 2010 werd ontwikkeld door het Wetenschappelijk Comité (SciCom) ingesteld bij het FAVV. Hiermee kan op jaarbasis een beeld worden verkregen van de evolutie van de algemene toestand van de voedselveiligheid in België (cf. Advies 28-2010). De barometer is gebaseerd op een reeks van indicatoren die betrekking hebben op de hele voedselketen: vanaf de preventieve aanpak (autocontrole, inspecties), over de controle van producten (op de aanwezigheid van chemische en biologische gevaren), tot de gevolgen voor de volksgezondheid (voedseltoxi-infecties).
In 2018 werd de voedselveiligheidsbarometer geëvalueerd wat leidde tot een nieuwe versie van de barometer, versie 2 (cf. Advies 06-2018). In deze tweede versie werden een aantal indicatoren geschrapt, geherformuleerd of samengevoegd. De resultaten van de tweede versie van de barometer zijn bijgevolg niet vergelijkbaar met de resultaten van de eerste versie.
Tussen 2023 en 2024 kende de voedselveiligheidsbarometer een afname van - 2,0 %. Dit is het gevolg van een toename ten opzichte van 2023 van het aantal personen per 100.000 inwoners getroffen door een collectieve voedseltoxi-infectie (CVTI), salmonellose, listeriose en campylobacteriose. De negatieve cijfers van voedselinfecties werden voor een deel gecompenseerd door een gunstige evolutie van bedrijven met gevalideerde autocontrolesystemen.
Voor de preventieve aanpak zijn er drie indicatoren gelinkt aan gevalideerde autocontrolesystemen en drie indicatoren gelinkt aan gunstige inspecties. Voor indicatoren m.b.t. autocontrolesystemen was er een stijging van het percentage bedrijven met een volledig gevalideerd autocontrolesysteem in 2024. Voor de indicatoren m.b.t. de inspecties werd de sectorindeling vernieuwd. Voor deze indicatoren werden ook de cijfers van 2023 opnieuw berekend op basis van deze nieuwe indeling. Er was een stijging van de gunstige inspecties m.b.t. traceerbaarheid in de voedselketen.
De conformiteit van producten blijft net zoals voorgaande jaren over het algemeen zeer hoog, met voor het merendeel van de indicatoren een resultaat van 97 à 99% conformiteit. Enkel de conformiteit voor Campylobacter in karkassen en versneden vlees ligt lager met 90,6% en vertoonde een daling ten opzichte van 2023.
De indicatoren die de impact op de volksgezondheid meten, tonen een minder gunstige evolutie. In 2024 steeg het aantal mensen dat betrokken was bij collectieve voedselinfecties (cVTI’s) tot 4.248, tegenover 3.194 in 2023. Dit cijfer ligt in de lijn van 2022, dat het hoogste aantal betrokken personen per 100.000 inwoners kende sinds het begin van de metingen. Ook het aantal gemelde gevallen van salmonellose, listeriose en campylobacteriose nam toe.
De stijging van de indicator voor collectieve voedselvergiftigingen toont ook aan dat de detectie van voedselvergiftigingen in België is verbeterd. Dit is vooral te danken aan het het gebruik van whole genome sequencing, een technologie waarmee ziekteverwekkers in voedsel genetisch kunnen worden gelinkt aan die bij zieke personen. Toch is er extra aandacht nodig voor de toename van infecties door listeria, een bacterie die zelfs kan groeien bij koelkasttemperaturen. Deze trend wordt ook waargenomen in andere Europese landen, zoals blijkt uit het zoönosenrapport van EFSA (2023). Risicofactoren voor deze ernstige infecties bij kwetsbare groepen, zoals ouderen, zijn onder andere; de toegenomen consumptie van kant-en-klare producten (zoals vleeswaren, zachte kazen en gerookte vis) en een hogere leeftijd.
Dit onderstreept het belang van voldoende controles en een professionele houding -waar een sterke voedselveiligheidscultuur deel van uitmaakt- bij producenten. En van eenvoudige voorzorgsmaatregelen bij consumenten met betrekking tot de risico’s van bepaalde voedingsmiddelen.
Klachten over voedselveiligheid kunnen ook steeds vlotter worden gemeld bij het FAVV.
Evolutie t.o.v. referentiejaar 2010
In vergelijking met 2010 vertoont de voedselveiligheidsbarometer van 2024 een stijging van 9,9%. Deze is hoofdzakelijk het gevolg van gunstige evoluties m.b.t. de autocontrole. De conformiteit van producten blijft over het algemeen hoog met een gunstige evolutie voor Campylobacter op karkassen en versneden vlees. Het aantal gemelde personen per 100.000 inwoners getroffen door een collectieve voedseltoxi-infectie kende een negatieve evolutie. De vergelijking van de resultaten tussen 2024 en 2010 moet evenwel met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, gezien de veranderingen in de verzamelde gegevens, de analysemethoden en de controles in de voedselketen sinds 2010.